De Bijbel bestaat uit geschreven teksten. Daarom is het van belang na te gaan hoe het schrift – de kunst van het schrijven – ontstaan is en welke rol het speelde in de wereld van de Bijbel. Hiervoor gaan we ver terug in de tijd. Een van de oudste talen ter wereld is het Sumerisch. Het Sumerisch was de taal die gesproken werd in het oude Mesopotamië (het huidige Irak) – we hebben het dan over het 4e en 3e millennium voor Christus. De Sumeriërs ontwikkelden een soort beeldschrift om de woorden uit hun taal weer te geven. Hieruit ontstond een schrift dat nu wordt aangeduid als het spijkerschrift». Dit bestond uit een aantal tekens die een bepaalde lettergreep of een bepaald woord aanduidden. Vanaf het tweede millennium voor Christus werd het Akkadisch» belangrijker dan het Sumerisch. Het Akkadisch is een Semitische taal (net als het Hebreeuws, het Aramees en het Arabisch; dat geldt niet voor het Sumerisch). Zowel het Akkadisch als het Sumerisch werden geschreven in spijkerschrift; zie ook Verbreidheid van het spijkerschrift», De schrijvers van het spijkerschrift».
|
De schrijvers en het schrift
|
SpijkerschriftHet spijkerschrift dank zijn naam aan de vorm van de figuurtjes (‘spijkertjes’) waaruit de verschillende schrifttekens bestaan. Het werd geschreven van links naar rechts op kleitabletten. Het spijkerschrift heeft bestaan tot na het begin van de jaartelling, maar is daarna eeuwenlang geheel vergeten. In de negentiende eeuw werden de ruïnes van de stad Nineve opgegraven (in het huidige Irak). Dankzij deze en andere vondsten kon de beschaving van het oude Mesopotamië stukje bij beetje worden blootgelegd. Duizenden kleitabletten met spijkerschrift werden teruggevonden. Het spijkerschrift werd ontcijferd in de tweede helft van de 19e eeuw. Degene die traditioneel bekend staat als de ontcijferaar van het spijkerschrift is de Engelsman Henry Rawlinson. Inmiddels is echter bekend komen te staan dat de Ier Edward Hincks met minstens evenveel recht aanspraak kan maken op deze eretitel. AkkadischHet Akkadisch behoort tot de Oost-Semitische talen. Het Akkadisch is eigenlijk een verzamelnaam voor het Babylonisch (de taal van de Babyloniërs) en het Assyrisch (de taal van de Assyriërs). Het Babylonisch en Assyrisch werd geschreven in het spijkerschrift, dat van de Sumeriërs werd overgenomen. Het spijkerschrift maakte daardoor een ontwikkeling door. Een schriftteken kon nu vaak meerdere lettergrepen aanduiden – soms wel een stuk of tien. Bovendien konden veel tekens ook op een alternatieve manier bedoeld zijn: namelijk als een soort cryptogram voor een heel woord in plaats van een lettergreep. Dat komt omdat achter het Akkadisch het Sumerisch altijd een rol bleef spelen in het spijkerschrift. Zo kende het Akkadische spijkerschrift vele ‘Sumerogrammen’: een spijkerschriftteken dat via het Sumerisch stond voor een woord in plaats van een lettergreep. Verbreidheid van het spijkerschriftHet spijkerschrift was een heel moeilijk schrift. Toch was het populair in het oude Nabije Oosten. Verschillende volkeren buiten Mesopotamië namen het spijkerschrift over. Onder hen waren de Hethieten die leefden in Anatolië (het huidige Irak). Ook in noordwest-Semitische gebieden (waartoe ook Israël behoorde) werd het spijkerschrift geïntroduceerd. In de stad Ugarit zijn vele spijkerschriftteksten gevonden. En ook in Israël zijn spijkerschriftteksten gevonden. De schrijvers van het spijkerschriftHet spijkerschrift was zo moeilijk dat het vele jaren van intensieve studie kostte om lezen en schrijven onder de knie te krijgen. De kennis van het schrift bleef beperkt tot speciale groepen van schrijvers die een bijzondere positie innamen in de samenleving. Zij stonden in dienst van de tempel of het paleis en genoten een hoog aanzien. Voor verreweg het grootste deel van de bevolking in Mesopotamië was het schrift een soort geheimtaal. Voor gewone mensen was de kunst van het schrijven en lezen niet weggelegd. Alleen de schrijversklassen hadden toegang tot de wereld van het schrift en daarmee tot de wereld van de kennis: de oude tradities, vastgelegd op reeksen van kleitabletten, die zorgvuldig werden overgeschreven en bestudeerd. In deze wereld waren schrijvers tegelijk geleerden. |