Het evangelie van Thomas is geschreven in de tweede eeuw n.Chr. Het is van oorsprong een Grieks geschrift, maar van de Griekse tekst zijn slechts enkele fragmenten bewaard. We kennen dit evangelie uit een latere Koptische vertaling. Dit betreft een handschrift uit de vierde eeuw n.Chr. gevonden in Egypte, bij Nag Hammadi in 1945. Dit geschrift bestaat uit 114 zogenaamde ‘spreuken van Jezus’. Het evangelie van Thomas vertelt dus geen verhaal over Jezus, maar biedt een verzameling van wijze uitspraken, die aan Jezus worden toegeschreven. Het boek heeft de volgende aanhef: “Dit zijn de geheime woorden die Jezus de levende gesproken heeft en die Didymus Judas Thomas opgeschreven heeft. En hij zei: ‘wie de uitleg van deze woorden vindt, zal de dood niet smaken’.” Het gaat in dit evangelie om geheime kennis: de ‘verborgen woorden van Jezus’».

Om wat voor kennis gaat het in het evangelie van Thomas? Om zelfkennis: men moet weten vanwaar men – innerlijk en geestelijk – stamt, en men moet terugkeren tot die oorsprong. De mens is in zijn diepste zelf een vonkje licht, afkomstig van het grote Licht (God), en moet daar weer naar terugkeren. De mens die – innerlijk en geestelijk – terugkeert tot het Licht bereikt het heil. Jezus haalt, in het evangelie van Thomas, de mensen uit hun ‘slaap’, door hun te wijzen op hun (goddelijke) oorsprong en op te roepen daarheen terug te keren. De leer dat de weg naar het heil loopt via zelfkennis en terugkeer tot de goddelijke oorsprong, noemen we gnostiek. Deze leer werd populair vanaf de tweede eeuw na Christus, en het evangelie van Thomas is dus een goed voorbeeld van deze nieuwe religieuze mode. Over de historische Jezus, die leefde in de eerste decennia van de eerste eeuw, leert het evangelie van Thomas ons weinig tot niets. Wél leren we iets anders uit dit apocriefe evangelie: in de tweede eeuw deden christenen pogingen om de overlevering van Jezus’ woorden aan een nieuwe godsdienstige trend, de gnostiek, aan te passen.

Bronvermelding:
Henk Jan de Jonge, ‘Het Evangelie naar Thomas’ in: Plein, Februari 2002, 7-10