Reformatorische bijbelvertalingen

De reformatorische bijbelvertalingen die vanaf 1523 in Nederland verschenen gingen vrijwel alle terug op Luther. Al heel snel verschenen er vertalingen van zijn Nieuwe Testament. De eerste in 1523 bij Doen Pieterszoon in Amsterdam en bij Adriaen van Berghen in Antwerpen. Dit was de eerste reformatorische bijbelvertaling in Nederland. En er volgden bij verschillende drukkers vele uitgaven, vooral in Antwerpen. Antwerpen was dè drukkersstad van het begin van de zestiende eeuw.

De eerste volledige bijbelvertaling verscheen ook in Antwerpen, in 1526, en was uitgegeven door Jacob van Liesvelt. Het Nieuwe Testament is geheel vertaald uit Luther, voor het Oude Testament werd in de eerste druk gebruikgemaakt van de gedeelten van Luthers Oude Testament die al klaar waren én van de Vulgata en van andere vertalingen. Van deze bijbel verschenen zes drukken die steeds voor het Oude Testament aangepast werden aan de gedeelten die van Luther waren verschenen, een proces dat in 1532 min of meer werd afgerond. Daarna bracht Liesvelt nauwelijks wijzigingen aan in zijn edities. De laatste en zesde druk verscheen in 1542. Wegens het plaatsen van steeds meer reformatorische aantekeningen werd Liesvelt in 1545 gearresteerd en ter dood veroordeeld.

In 1562 verscheen de eerste gereformeerde bijbelvertaling in het Duitse Emden, een plaats waar vele protestanten in ballingschap naar waren uitgeweken. Het Oude Testament was vertaald uit de bestaande vertalingen van Luther, het Nieuwe Testament was een geheel nieuwe vertaling uit de Griekse brontekst. Deze bijbel, die bekend geworden is als de Deux-Aesbijbel, bleef bij de gereformeerden de meest gebruikte vertaling tot aan het verschijnen van de Statenvertaling.

Voor doopsgezinden en lutheranen verscheen in 1560 een bijbelvertaling genoemd naar de drukker Nicolaas Biestkens. Deze uitgave ging terug op een Duitse uitgave van Luther, gedrukt in 1554 in Maagdenburg. Deze bijbelvertaling is tot in de achttiende eeuw door doopsgezinden in gebruik geweest. Voor de lutheranen verscheen in 1648 een speciaal voor hen gemaakte bewerking van deze bijbel.

Zie ook: