Nehemia vormt samen met Ezra één boek dat in bijbeluitgaven steeds in tweeën is gesplitst. Het boek ontleent zijn naam aan Nehemia, die omstreeks 445 v.Chr. door de Perzische koning Artaxerxes als landvoogd van Juda werd aangesteld en onder wiens leiding de herbouw van Jeruzalems muur is totstandgekomen.

In de Hebreeuwse bijbel wordt Nehemia met Ezra tot de Ketoeviem, de Geschriften, gerekend, en het is dan het laatste of het voorlaatste boek. In veel bijbeluitgaven geeft men Ezra en Nehemia gezien de inhoud meestal een plaats onder de historische boeken, na 2 Kronieken.

Verdere info over Nehemia:

• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Wanneer is dit boek geschreven?»

De boeken Ezra en Nehemia bieden een selectief verslag van gebeurtenissen uit de geschiedenis van Israël in de eeuw na de Babylonische ballingschap. Het is een min of meer doorlopend verhaal waarin teksten uit diverse bronnen zijn verzameld en zoveel mogelijk als één geheel zijn gepresenteerd. Er zijn brieven en koninklijke besluiten, lijsten met namen en geslachtsregisters, archiefstukken, memoires en gebeden. Opvallend is dat sommige teksten niet in het Hebreeuws, maar in het Aramees zijn geschreven (Ezra 4:8-6:18; 7:12-26). Het Aramees was de officiële bestuurstaal in het Perzische rijk. De auteur van Ezra en Nehemia houdt zijn lezers voor dat de gemeenschap van de teruggekeerde ballingen die leven volgens de wet van Mozes, een voortzetting is van het volk van Israël uit de tijd van de koningen. Belangrijke onderwerpen zijn de herbouw van de tempel in Jeruzalem en van de muren van de stad, de daarbij ondervonden tegenstand, de naleving van de wet van Mozes en het herstel van de Joodse gemeenschap als het volk van God.

In het boek Nehemia zijn drie delen te onderscheiden. In het eerste deel (1-7) staan de eerste werkzaamheden van Nehemia als landvoogd centraal. Hij krijgt toestemming van Artaxerxes om naar Jeruzalem te gaan en het welzijn van de Joodse volksgenoten te behartigen. Onder zijn leiding wordt de muur van de stad herbouwd. Nehemia neemt ook maatregelen tegen opkomend sociaal onrecht. Het tweede deel (8-10) is gewijd aan de vernieuwing van het godsdienstig leven. Een belangrijk hoogtepunt is de voorlezing van de wet van Mozes door de priester Ezra ten overstaan van alle Israëlieten. Het hele volk verklaart plechtig in het vervolg te zullen leven volgens de wetten van God. Het derde deel (11-13) bevat lijsten van bewoners van Jeruzalem, een verslag van de inwijding van de herbouwde stadsmuur en van een aantal hervormingsmaatregelen van Nehemia.

De boeken Ezra en Nehemia beschrijven gebeurtenissen die te plaatsen zijn in de zesde en vijfde eeuw v.Chr. Opvallend is dat de beginverzen van Ezra en de slotverzen van 2 Kronieken nagenoeg gelijkluidend zijn. Op grond daarvan en op grond van inhoud en stijl wordt wel verondersteld dat de boeken Ezra en Nehemia afkomstig zijn van de auteur die 1 en 2 Kronieken heeft geschreven, of van een geestverwant. Net als het boek Kronieken worden de boeken Ezra en Nehemia doorgaans in de late vijfde of vierde eeuw v.Chr. gedateerd.