Het boek Leviticus dankt zijn naam aan de Septuagint, de oudste Griekse bijbelvertaling. Het woord leviticus betekent ‘het Levitische (boek)’, een verwijzing naar de voorschriften voor de priesters en de Levieten. De titel in de Hebreeuwse bijbel is Wajjiqra, ‘Hij riep’, naar het eerste woord van het boek.

Leviticus is het derde boek van de Pentateuch, de verzameling van vijf boeken die in de Joodse traditie de Tora wordt genoemd. Het boek presenteert zich als een voortzetting van het boek Exodus. Het bevat verzamelingen, regels en voorschriften van verschillende aard en herkomst, die voor een deel ook in Exodus, Numeri en Deuteronomium zijn te vinden.

Verdere info over Leviticus:

• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Wanneer is dit boek geschreven?»

Het boek Leviticus bestaat uit een verzameling regels en voorschriften met betrekking tot de eredienst en het sociale leven. Het bevat ook een aantal beschrijvende gedeelten en enkele verhalende fragmenten. Maar het grootste deel van de tekst bestaat uit toespraken van Mozes, waarin hij in opdracht van God instructies geeft aan de priesters en het volk. Het begrip heiligheid speelt daarbij een belangrijke rol. Israël krijgt de opdracht in alle opzichten een heilig volk te zijn, zodat de heilige God in hun midden kan wonen en hun leven en voorspoed zal schenken. Naast heiligheid zijn ook begrippen als zonde, onreinheid, reiniging en verzoening van wezenlijk belang. Leviticus is een didactisch boek: hoofdstuk 1-16 is te lezen als onderricht aan de priesters en hoofdstuk 17-27 als onderricht door de priesters aan het volk. Tegelijk is het boek ook vermanend: het roept op tot het opvolgen van de gegeven voorschriften, en begeleidt dat soms met een voorzegging van straf of beloning. De stijl van het boek is zakelijk en juridisch; zeer precies en gedetailleerd worden de vele voorschriften uiteengezet. Kenmerkend zijn de vele formules en herhalingen.

In het boek Leviticus zijn twee delen te onderscheiden. Het eerste deel (1-16) geeft voorschriften voor de verschillende offers (1-7) en reinheidsvoorschriften met betrekking tot voedsel en fysieke aandoeningen (11-15). Hoofdstuk 8-10 gaat over de priesterwijding en de instelling van de offerdienst, hoofdstuk 16 over de Grote verzoendag. Het tweede deel (17-27) bevat een groot aantal bepalingen en regels in verband met de heiligheid die het volk in acht moet nemen. De voorschriften in hoofdstuk 18-20 beregelen met name sociale en seksuele relaties. In 21:1-24:9 volgen voorschriften voor de eredienst, met een liturgische kalender in hoofdstuk 23. Het verhaal in 24:10-23 geeft regels voor een gelijke behandeling van vreemdelingen en Israëlieten. Hoofdstuk 25-26 beschrijft de instelling van het sabbatsjaar en het jubeljaar, en in hoofdstuk 27 besluit het boek met regels voor het afkopen van geloften.

Vanaf de tijd van Ezra en Nehemia (rond 450 v.Chr.) werden de boeken van de Pentateuch aan Mozes toegeschreven. Daarom spreekt men ook wel van ‘de vijf boeken van Mozes’. Volgens de traditie is het boek Leviticus geschreven door Mozes ongeveer in de 13e eeuw v.Chr. Tegenwoordig menen velen dat het boek Leviticus van een veel latere datum is. Sommige delen van het boek zouden kunnen teruggaan op de tijd van de koningen van Israël en Juda (ongeveer 1000-586 v.Chr.), maar het grootste deel van het boek zou ontstaan zijn na de Babylonische ballingschap, in de Joodse gemeenschap in de tijd van de tweede tempel (na 515 v.Chr.).