Het boek Jona is het vijfde boek van de verzameling van de zogeheten Twaalf Profeten. Deze verzameling van profetenboeken is vermoedelijk in de vierde of derde eeuw v.Chr. totstandgekomen. Het boek is genoemd naar de hoofdpersoon, de profeet Jona. Zijn naam wordt ook vermeld in 2 Koningen 14:25, een passage die verwijst naar de tijd dat Jerobeam II regeerde in Israël (achtste eeuw v.Chr.).

Verdere info over Jona:

• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Wanneer is dit boek geschreven?»

Het boek Jona is een kort profetenverhaal in proza met daarin opgenomen een poëtisch gedeelte, een gebed in de vorm van een psalm. Het verhaal is goed gecomponeerd: het wordt eenvoudig en rechtlijnig verteld, maar het zit vol herhalingen en contrasten. De stijl is eenvoudig, met levendige dialogen; het taalgebruik in de psalm is wat verhevener.

Het centrale thema van het boek is Gods onbeperkte macht en zijn grote barmhartigheid, die zich zelfs uitstrekt over andere volken dan Israël. In contrast daarmee staat de kleinzieligheid van Jona. De bedoeling van het boek kan geweest zijn de hoorders te bemoedigen door het voorbeeld van Nineve: als God zelfs deze heidense stad genadig was, hoeveel te meer dan zijn eigen volk.

In het boek Jona zijn twee delen te onderscheiden. In hoofdstuk 1-2 geeft Jona geen gehoor aan Gods bevel om tegen de heidense stad Nineve te gaan profeteren. Hij neemt de boot naar Tarsis. Om een opgekomen storm te doen bedaren zet de bemanning hem op zijn eigen aandringen na veel aarzeling overboord. Hij wordt gered doordat een grote vis hem opslokt. Vanuit de vis bidt hij tot God. In hoofdstuk 3-4 gaat Jona na een hernieuwd bevel wel naar Nineve en zegt de stad de ondergang aan. Hij wil de verwoesting gadeslaan, maar de inwoners komen tot inkeer en God spaart de stad. Wanneer Jona zijn teleurstelling daarover toont, wijst God hem terecht.

Veelal wordt aangenomen dat het boek Jona is geschreven in de vijfde-derde eeuw v.Chr.