Ezra vormt samen met Nehemia één boek dat in bijbeluitgaven steeds in tweeën is gesplitst. Het boek Ezra ontleent zijn naam aan de priester Ezra, die de hoofdrol speelt in Ezra 7-10 en in Nehemia 8. Deze Ezra kwam in het midden van de vijfde eeuw v.Chr. met enkele duizenden Judeeërs in opdracht van de Perzische koning naar Jeruzalem om te onderzoeken hoe men in Juda en Jeruzalem de wet van Mozes naleefde.

In de Hebreeuwse bijbel wordt Ezra met Nehemia tot de Ketoeviem, de Geschriften, gerekend, en het is dan het laatste of het voorlaatste boek. In veel bijbeluitgaven geeft men Ezra en Nehemia gezien de inhoud meestal een plaats onder de historische boeken, na 2 Kronieken.

Verdere info over Ezra:

• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Wanneer is dit boek geschreven?»

De boeken Ezra en Nehemia bieden een selectief verslag van gebeurtenissen uit de geschiedenis van Israël in de eeuw na de Babylonische ballingschap. Het is een min of meer doorlopend verhaal waarin teksten uit diverse bronnen zijn verzameld en zoveel mogelijk als één geheel zijn gepresenteerd. Er zijn brieven en koninklijke besluiten, lijsten met namen en geslachtsregisters, archiefstukken, memoires en gebeden. Opvallend is dat sommige teksten niet in het Hebreeuws, maar in het Aramees zijn geschreven (Ezra 4:8-6:18; 7:12-26). Het Aramees was de officiële bestuurstaal in het Perzische rijk.

De auteur van Ezra en Nehemia houdt zijn lezers voor dat de gemeenschap van de teruggekeerde ballingen die leven volgens de wet van Mozes, een voortzetting is van het volk van Israël uit de tijd van de koningen. Belangrijke onderwerpen zijn de herbouw van de tempel in Jeruzalem en van de muren van de stad, de daarbij ondervonden tegenstand, de naleving van de wet van Mozes en het herstel van de Joodse gemeenschap als het volk van God.

In het boek Ezra zijn twee delen te onderscheiden. Het eerste gedeelte (1-6) is gewijd aan de wederwaardigheden van Judese ballingen die in 538 v.Chr. na het decreet van Cyrus naar Juda zijn teruggekeerd. Veel aandacht wordt besteed aan de hervatting van de eredienst na de moeizame herbouw van de tempel. De niet-Joodse landsbevolking onder leiding van de gouverneur van Samaria verzet zich aanvankelijk met succes tegen de tempelbouw en later ook tegen het herstel van de stadsmuur. In het tweede gedeelte (7-10) staan de activiteiten van Ezra als priester en wetgeleerde centraal. Voor de beschrijving van zijn optreden wordt gedeeltelijk de vorm van een door hem zelf geschreven verslag gekozen. In dit persoonlijke verslag maakt hij onder andere gewag van zijn maatregelen tegen huwelijken met vrouwen van niet-Joodse afkomst.

De boeken Ezra en Nehemia beschrijven gebeurtenissen die te plaatsen zijn in de zesde en vijfde eeuw v.Chr. Opvallend is dat de beginverzen van Ezra en de slotverzen van 2 Kronieken nagenoeg gelijkluidend zijn. Op grond daarvan en op grond van inhoud en stijl wordt wel verondersteld dat de boeken Ezra en Nehemia afkomstig zijn van de auteur die 1 en 2 Kronieken heeft geschreven, of van een geestverwant. Net als het boek Kronieken worden de boeken Ezra en Nehemia doorgaans in de late vijfde of vierde eeuw v.Chr. gedateerd.