Het boek Ezechiël is genoemd naar een profeet van priesterlijke afkomst die volgens dateringen in de tekst (1:2 en 29:17) in de jaren 593-571 v.Chr. werkzaam was in Babylonië. De historische achtergrond van het boek wordt gevormd door de zogeheten Babylonische ballingschap. Dat is de periode waarin de bovenlaag van de Judese bevolking als ballingen in Babylonië verbleef, na de inname en verwoesting van Jeruzalem door de Babyloniërs onder koning Nebukadnessar in 597 en 586 v.Chr. Ezechiël zou bij de eerste deportatie weggevoerd zijn en vanaf 593 onder de ballingen geprofeteerd hebben.

Verdere info over Ezechiël:

• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Wanneer is dit boek geschreven?»

Het centrale thema van Ezechiël is de ondergang en het herstel van Israël en Juda. Israël was al eerder veroverd, door de Assyriërs in 722 v.Chr. In het boek wordt een verklaring gegeven voor verwoesting en ballingschap: ze worden voorgesteld als een straf van God voor de zonden van het volk, met name voor de verering van andere goden. Tegelijk gaat het boek ook over de belofte van terugkeer naar Jeruzalem en herstel van Juda en Israël.

Ezechiël is een profetisch geschrift met een grote verscheidenheid aan literaire vormen. Het boek bevat vooral profetieën en visioenen, die ingebed zijn in een verhalend kader in de ik-vorm. De visioenen nemen een belangrijke plaats in het boek in. De profeet maakt zijn boodschap vaak duidelijk door middel van symbolische handelingen, een soort aanschouwelijk onderwijs (bijvoorbeeld in hoofdstuk 4 en 5). Typerend voor Ezechiël is het grote aantal vergelijkingen. Bekend zijn de uitgewerkte allegorieën van Ezechiël 16 waarin God als minnaar van het gepersonifieerde Jeruzalem optreedt en Jeruzalem als zijn ontrouwe nymfomane minnares, en van Ezechiël 23 waarin de ontrouw van het volk verbeeld wordt in de ontrouw van de vrouwen Ohola en Oholiba. Ohola verwijst in deze vergelijking naar Samaria en zo naar Israël, Oholiba naar Jeruzalem en dus naar Juda. De klaagliederen, zoals in 19:1-14 en 27:1-28:19, worden als de poëtische hoogtepunten van het boek beschouwd. De stijl van het visioen van de nieuwe tempel in 40-48 is zakelijk en technisch.

In het boek Ezechiël zijn vijf delen te onderscheiden. Hoofdstuk 1-5 bevat een inleidend roepingsvisioen, waarin Ezechiël de opdracht krijgt om te gaan profeteren. Hoofdstuk 6-24 is een reeks zeer beeldend geformuleerde profetieën over de schuld en de ondergang van Juda en Israël. Hoofdstuk 25-32 heeft betrekking op de ondergang van de volken die Israël omringen. In hoofdstuk 33-39 wordt gesproken over het herstel van Juda en Israël, onder meer in een visioen over doodsbeenderen die tot leven gewekt worden. Hoofdstuk 40-48 ten slotte is een gedetailleerd visioen over de toekomstige nieuwe tempel in Jeruzalem, over de eredienst zoals die daar gestalte zal krijgen, en over de indeling van het land.

Het boek Ezechiël is waarschijnlijk geschreven in of na de Babylonische ballingschap. Velen menen dat de tekst in zijn huidige vorm na een proces van redactionele bewerkingen totstandgekomen is. Maar het ontstaansproces van het boek Ezechiël is zeker minder lang en gecompliceerd dan dat van de boeken Jesaja en Jeremia.