Het boek Amos is het derde boek van de verzameling van de zogeheten Twaalf Profeten. Deze verzameling van profetenboeken is vermoedelijk in de vierde of derde eeuw v.Chr. totstandgekomen. Het boek is genoemd naar de profeet die vermeld wordt in het opschrift in 1:1. Volgens de gegevens over de koningen van Israël in het opschrift was Amos werkzaam in het midden van de achtste eeuw (760-750 v.Chr.). Amos was een schapenfokker en vijgenteler uit Tekoa, ongeveer 15 kilometer ten zuiden van Jeruzalem. Hoewel die plaats in Juda lag, blijken de woorden van de profeet vooral gericht tegen het noordelijke koninkrijk Israël.

Verdere info over Amos:

• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Wanneer is dit boek geschreven?»

Het boek Amos bestaat voor het grootste deel uit profetische orakels en visioenen, en bevat verder een kort verhalend gedeelte over Amos en Amasja en een aantal hymnische passages. De stijl varieert per tekstsoort. De profetische orakels zijn sterk gestileerd; het herhaald gebruik van de formule ‘spreekt/zegt de HEER’ moet beklemtonen dat de profeet op gezag van God spreekt. Het taalgebruik van de hymnen is verheven, het persoonlijke verslag van de visioenen is beeldend.

Het centrale thema van het boek is Gods veroordeling van Israël en het daarmee samenhangende naderende onheil, vooral wegens de verwaarlozing van recht en gerechtigheid in de samenleving. De functie van het boek is de hoorders in heftige en soms sarcastische bewoordingen te confronteren met hun slechtheid en op te roepen tot verandering van gedrag.

In Amos zijn twee delen te onderscheiden. In hoofdstuk 1-6 is God de belangrijkste spreker. Na een reeks oordelen over de volken die Israël omringen, concentreren de profetieën zich op Israël zelf, met enkele toespelingen op Juda. In hoofdstuk 7-9 komt de persoon van Amos duidelijker naar voren, als verteller van visioenen in de ik-vorm. In 7:10-17 staat het korte verhaal over een poging om hem uit Israël uit te wijzen. Het boek Amos eindigt met een heilsprofetie over Israël.

Velen nemen aan dat de tekst in zijn huidige vorm na een proces van redactionele bewerkingen tot stand is gekomen en dat de laatste bewerkingen afkomstig zijn van een Judese redacteur na de Babylonische ballingschap (na 539 v.Chr.).