Het boek Openbaring van Johannes is een apocalyptisch geschrift, dat wil zeggen een geschrift waarin God via visioenen aan mensen zijn geheimen onthult (‘apocalyps’ betekent ‘onthulling’, ‘openbaring’). Er is een aantal joodse en christelijke apocalyptische geschriften uit de Oudheid bewaard gebleven, waaronder bijvoorbeeld het boek Daniël. Apocalyptische geschriften waren bedoeld voor een publiek dat ingewijd was in de beeldtaal die erin gebruikt wordt. Vaak staan ze op naam van een beroemd persoon uit het verleden.

Het boek Openbaring moet gelezen worden tegen de achtergrond van de vervolging van christenen in Klein-Azië. Zij werden vervolgd omdat zij alleen Jezus Christus wilden vereren, en niet de Romeinse keizer en zijn beelden die in tempels in de steden stonden.

Verdere info over de Openbaring van Johannes:

• De zeven gemeenten in Klein-Azië»
• Thema en kenmerken»
• Opbouw van het boek»
• Auteur, datering, lokalisering»

De auteur van Openbaring schrijft dat hij de opdracht heeft gekregen zijn visioenen te boek te stellen en bij wijze van brief aan zeven christelijke gemeenten in steden in Klein-Azië te sturen: Efeze, Smyrna, Pergamum, Tyatira, Sardes, Filadelfia en Laodicea. Volgens de meeste uitleggers is dit zevental symbolisch bedoeld: er waren meer gemeenten in Klein-Azië en het getal ‘zeven’ lijkt gekozen omdat het ook elders in Openbaring een belangrijke symbolische rol speelt. De zeven gemeenten staan dan voor alle christelijke gemeenten in de Klein-Aziatische steden.

Het boek Openbaring is bedoeld om de gelovigen te bemoedigen en hen op te roepen stand te houden in de vervolging. De schrijver wil duidelijk maken dat de werkelijke macht over de wereld in handen van God en Christus is en zal blijven. Nu heeft de duivel nog macht, maar spoedig zal Christus terugkeren en de macht van de duivel gebroken zijn. De schrijver laat zien dat het heden en de nabije toekomst bestaan uit een strijd tussen goddelijke en antigoddelijke krachten, en dat daarop Gods oordeel zal volgen en de definitieve doorbraak van Gods heerschappij.

Het boek is over het geheel genomen in een betrekkelijk eenvoudige stijl geschreven. De beschrijvingen van de visioenen bevatten veel luisterrijke beelden. Vaak gaat het om beelden die uit andere bijbelse geschriften bekend zijn, zoals de boeken Daniël en Ezechiël. De oorspronkelijk beoogde lezers en hoorders hebben de beelden waarschijnlijk beter begrepen dan de hedendaagse lezer. Zij kenden bijvoorbeeld het gebruik van getallensymboliek en begrepen versluierde toespelingen op actuele gebeurtenissen.

In Openbaring is de volgende structuur te onderscheiden: na het opschrift (1:1-3) volgt de adressering aan de zeven gemeenten (1:4-3:22). Openbaring 4:1-22:5 vormt de eigenlijke inhoud van het boek. Het geheel wordt afgesloten in 22:6-21. In het hoofdgedeelte (4:1-22:5) vormen reeksen van zeven een aanknopingspunt voor verdere onderverdeling. Zo vinden we in 6:1-8:5 een visioen over zeven zegels, in 8:6-11:19 een over zeven bazuinen, in 15:1-16:21 een over zeven offerschalen. Het hoofdgedeelte sluit af met een visioen over een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.

In het boek Openbaring lezen we dat het geschreven is door een zekere Johannes. Sommige uitleggers menen dat hiermee de apostel Johannes bedoeld is, anderen denken aan een verder onbekende vroegchristelijke profeet. Openbaring is geschreven in Klein-Azië. In het boek zelf wordt het eiland Patmos, een eiland voor de Klein-Aziatische kust, genoemd als plaats waar de ziener zijn visioenen heeft gehad. De precieze ontstaanstijd van het boek is onbekend; verschillende dateringen worden verdedigd. Sommigen dateren het boek ten tijde van de Romeinse keizer Nero, die regeerde van 54-68, anderen in de laatste jaren van de regering van keizer Domitianus, die regeerde van 81-96. Weer anderen dateren het ten tijde van de Romeinse keizer Trajanus, die regeerde van 98-117.