Het Nieuwe Testament bevat vier evangeliën. Het woord ‘evangelie’ betekent ‘goede boodschap’. Het genre evangelie heeft verwantschap met de biografie of levensbeschrijving, een genre dat in de Grieks-Romeinse tijd populair was. In de evangeliën vormt de beschrijving van (een deel van) het leven van Jezus het stramien van de boeken, maar de eigenlijke nadruk ligt op het doorgeven van de boodschap van Jezus, en op de oproep in hem te geloven. Net als de meeste levensbeschrijvingen uit de Grieks-Romeinse periode beschrijft het Matteüs-evangelie het hele leven van de hoofdpersoon; de lezer volgt Jezus van zijn geboorte tot het einde van zijn activiteiten op aarde.

Verdere info over het evangelie volgens Matteüs:

• Verschillende bronnen»
• Anders dan Marcus»
• Belangrijke thema’s»
• Opbouw van het boek»
• Auteur en datering»

Velen gaan ervan uit dat de auteur bij het schrijven van zijn boek verschillende bronnen gebruikt heeft. Zij betogen dat de basis van zijn boek gevormd wordt door grote delen van het Marcus-evangelie. Ook gaan zij ervan uit dat hij nog een tweede schriftelijke bron gebruikt heeft, die meestal aangeduid wordt als ‘Q’ (van het Duitse Quelle, ‘bron’). Hoewel deze bron niet bewaard is gebleven, kan hij deels gereconstrueerd worden omdat ook Lucas eruit geput heeft. Het evangelie volgens Matteüs kent ook allerlei materiaal dat niet in andere evangeliën voorkomt. Voor dit materiaal heeft de auteur gebruik gemaakt van mondelinge overleveringen. Zie verder: Synoptische evangeliën.

Vergeleken met Marcus bevat Matteüs veel uitspraken van Jezus. Dat hoort bij het genre waarvan de auteur zich bedient: in veel antieke biografieën nam de directe rede een grote plaats in. Maar het Matteüs-evangelie wil meer dan andere evangeliën Jezus als leraar tekenen, en het gebruik van de directe rede versterkt dat beeld. Het Matteüs-evangelie kan goed begrepen worden als een boek waarin de leer van Jezus voor de lezer uiteengezet wordt – het eindigt met de mededeling dat Jezus’ onderricht aan alle volken doorgegeven moet worden.

De stijl van Matteüs is iets verzorgder dan die van Marcus: op verschillende plaatsen verfraait Matteüs woorden en zinsconstructies die in Marcus erg eenvoudig aandoen of dicht bij het Hebreeuws of Aramees staan.

In het evangelie komt keer op keer aan de orde dat Jezus de vervulling is van beloften die in het Oude Testament gedaan zijn. Vaak wordt gebruik gemaakt van de formule ‘zo ging in vervulling wat gezegd is door’, gevolgd door de naam van een oudtestamentische profeet en een citaat. Het boek is sterk geworteld in het jodendom. Tegelijkertijd blijkt uit een aantal plaatsen dat de verhouding tussen jodendom en christendom ten tijde van het schrijven gespannen was: tegenstellingen worden scherp neergezet.

Een ander belangrijk thema in het evangelie is de organisatie van de gemeente en de opbouw van de kerk als geheel. In de andere evangeliën komt het woord ‘gemeente’ of ‘kerk’ niet voor, in Matteüs wel (16:18; 18:17).

Net als in veel geschriften in het Nieuwe Testament is in Matteüs de eindtijdverwachting belangrijk. Hoewel in Matteüs het definitieve doorbreken van Gods rijk, dat hij vaak aanduidt als het ‘koninkrijk van de hemel’, als minder nabij wordt voorgesteld dan in bijvoorbeeld Marcus of 1 Tessalonicenzen, laat het boek zien dat het voor christenen wel van belang is erop voorbereid te zijn (25:1-13).

De grondstructuur van Matteüs lijkt op die van Marcus. Het boek begint met een uiteenzetting van de gebeurtenissen die voorafgaan aan Jezus’ publieke optreden (1:1-4:11). Vervolgens worden zijn activiteiten in Galilea en omstreken beschreven (4:12-16:12), en zijn tocht naar Jeruzalem (16:13-20:34). Het slotdeel, 21-28, beschrijft de gebeurtenissen in Jeruzalem, Jezus’ lijden, dood en opstanding, en ten slotte Jezus’ verschijning in Galilea.

Hoewel het boek gewoonlijk ‘het evangelie volgens Matteüs’ genoemd wordt, vermeldt de schrijver zijn eigen naam niet. Vanaf het eind van de tweede eeuw n.Chr. wordt het evangelie toegeschreven aan Matteüs en wordt zijn naam in de handschriften genoteerd. Op grond van Matteüs 9:9 en 10:3 wordt van hem gezegd dat hij een tollenaar was, en later een van Jezus’ leerlingen. Het boek wordt over het algemeen rond 90 n.Chr. gedateerd. Vaak wordt Syrië, en in het bijzonder de stad Antiochië, genoemd als de plaats van herkomst.