Een eerste vraag die bij het lezen van de brief aan de Hebreeën naar voren komt is of het boek wel een brief is. Er ontbreekt een begroeting aan het begin en het boek lijkt meer een retorisch betoog dan een brief, maar toch wordt het beoogde publiek net als in de brieven van Paulus aangesproken met ‘broeders en zusters’ en ‘geliefden’, en het boek eindigt met een slotbegroeting. Uit het boek blijkt in elk geval dat de schrijver het geschreven heeft met een concreet, hem bekend publiek voor ogen.

Uit het boek blijkt dat een deel van het publiek gedemotiveerd is en afvallig dreigt te worden van het christelijk geloof. Mensen bezoeken bijvoorbeeld de samenkomsten van de gemeente niet langer (10:25). Her en der komt naar voren dat de geadresseerden interesse tonen in het jodendom. Met zijn betoog wil de schrijver voorkomen dat zijn lezers hun geloof verliezen.

Verdere info over de brief aan de Hebreeën:

• Het centrale thema»
• Jezus als hogepriester»
• Opbouw van de brief»
• Auteur, datering, geadresseerden»

Centraal in de brief staat daarom de vergelijking tussen het jodendom en het christendom. Op basis van passages uit het Oude Testament wil de schrijver aantonen dat Jezus de vervulling is van de beloften die vroeger gedaan zijn, en dat met hem een nieuw tijdperk is aangebroken. God had zijn volk ooit beloofd dat hij een nieuwe regeling zou treffen met de mensen, een ‘nieuw verbond’. Volgens de schrijver van Hebreeën is dat nieuwe verbond ingegaan met de komst van Jezus. De schrijver impliceert hiermee dat het oude verbond niet langer geldig is. Op die wijze wil hij voor de lezers die het christelijk geloof dreigen te laten vallen benadrukken dat het christendom de enige juiste weg tot God is.

Een belangrijk motief in het boek is het beeld van Jezus als hogepriester in de hemel. Aan de hand van het Oude Testament wordt beschreven hoe het jodendom een hogepriester heeft in de tempel, die jaarlijks een ritueel moet verrichten om de zonden van het volk te verzoenen. Deze hogepriester komt uit het nageslacht van Aäron en heeft dus een menselijke, aardse status. Aan de hand van een citaat uit Psalm 110, dat steeds terugkeert in het boek, wil de schrijver laten zien dat ook Jezus een hogepriester is, maar dan van een ander soort. Jezus is niet tijdelijk hogepriester, zoals de Joodse priesters, maar voor eeuwig; met zijn dood heeft hij voorgoed de zonden weggenomen. Hij is geen priester op aarde, maar in de hemel, bij God. Ook met deze redenering probeert de schrijver zijn lezers te overtuigen van de waarheid van het christendom.

In het eerste deel van het boek, 1:1-4:13, wordt Jezus’ positie uiteengezet: hij is boven Mozes en de engelen verheven, maar heeft zich om de mensen bekommerd. Daarom moeten de lezers aan zijn woorden gehoorzamen. In het tweede deel, 4:14-10:18, staat de verhouding tussen het oude en het nieuwe verbond centraal, en de rol van Jezus als hogepriester in de hemel. Het laatste deel, 10:19-13:25, bevat aansporingen en vermaningen voor de lezers, en eindigt met een slotgroet.

De schrijver en de plaats van ontstaan zijn onbekend; het boek moet gedateerd worden in het laatste kwart van de eerste eeuw. De stijl is verzorgd, er is sprake van een sterke retorische opbouw.

Hoewel in het boek zelf geen geadresseerden genoemd worden, staat in de titel ‘aan de Hebreeën’. Vermoedelijk werd al vroeg in de overlevering van het boek aangenomen dat de auteur een publiek van Joodse christenen op het oog had omdat er in het boek veel Joodse gebruiken aan de orde komen, en veel geciteerd wordt uit het Oude Testament. Tegenwoordig verschillen uitleggers van mening over de vraag of alleen christenen van Joodse afkomst beoogd zijn, of een christelijk publiek van Joodse en heidense origine.