Het boek De handelingen van de apostelen kan gekarakteriseerd worden als geschiedschrijving. Het beschrijft de geschiedenis van de verspreiding van het christendom in het Romeinse rijk. In de meeste Grieks-Romeinse geschiedschrijvingen nemen redevoeringen een belangrijke plaats in, en dat geldt ook voor Handelingen. De titel De handelingen van de apostelen, die waarschijnlijk van later datum is dan het boek zelf, suggereert dat het boek de daden van alle apostelen beschrijft, terwijl in de praktijk de meeste aandacht wordt besteed aan Petrus en Paulus: Petrus in hoofdstuk 1-12, Paulus in 13-28. Bij het schrijven van zijn boek heeft de auteur ongetwijfeld gebruik kunnen maken van schriftelijke of mondelinge bronnen. Het is niet zeker of hij de brieven van Paulus gekend heeft, hoewel Paulus in Handelingen een belangrijke rol speelt.

Verdere info over De handelingen van de apostelen:

• Thema’s en kenmerken»
• Theofilus»
• Opbouw van het boek»
• Auteur en datering»

Sommigen betogen dat het Lucas-evangelie en het boek Handelingen samen bedoeld zijn als een tweedelig werk: het evangelie beschrijft leven en werk van Jezus; Handelingen beschrijft het vervolg, de verspreiding van de christelijke boodschap vanuit Jeruzalem in heel Palestina, en vervolgens in het Middellandse-Zeegebied, tot aan Rome toe, de hoofdstad van het Romeinse rijk. Volgens Handelingen houdt die boodschap in dat God zijn messias, Jezus, naar de mensen gezonden heeft, en dat Jezus gedood is en opgestaan, zoals in de Schriften voorzegd was. God heeft hem verhoogd en tot Heer gemaakt, en in zijn naam kan iedereen op de wereld gered worden wanneer God over de wereld zal oordelen. Daarvoor zijn boete en inkeer nodig, en moet men gedoopt worden. Wie bij de gemeenschap van Christus hoort, zal een eeuwig leven hebben. De auteur benadrukt dat de verspreiding van deze boodschap het werk is van de heilige Geest en dat de jonge christelijke gemeenten dus een betrouwbare voortzetting zijn van de geschiedenis die met Jezus en zijn verkondiging van Gods koninkrijk begonnen is.

Een belangrijk motief in het boek is dat het christendom een rechtstreekse voortzetting is van Gods werk met Israël. Niettemin kunnen niet alleen Joden, maar ook niet-Joden deelnemen.

In zijn voorwoord richt de schrijver zich tot een zekere Theofilus. In de Oudheid kwam het voor dat schrijvers hun boek opdroegen aan een rijke opdrachtgever. Sommigen zijn van mening dat Theofilus, een verder onbekend persoon, de opdrachtgever van het Lucas-evangelie geweest moet zijn. Anderen betogen dat zijn naam, in het Nederlands vertaald ‘door God geliefd’, een symbolische aanduiding is voor de christelijke lezer in het algemeen. Hoe het ook zij, de inhoud van het boek lijkt op een grote doelgroep gericht te zijn: christenen van Joodse en niet-Joodse afkomst her en der in het Romeinse rijk.

Handelingen is goed in te delen aan de hand van geografische gegevens. Na het eerste hoofdstuk, dat met een beschrijving van Jezus’ hemelvaart aansluit bij het slot van het Lucas-evangelie, wordt in Handelingen 2:1-8:3 beschreven hoe het de volgelingen van Jezus in Jeruzalem na diens hemelvaart vergaat. In 8:4-11:18 wordt verteld hoe het evangelie verkondigd wordt in Judea, Galilea en Samaria. In 11:19-15:35 ligt de nadruk op de uitbreiding van de verkondiging onder de heidenen. In dit gedeelte vinden we ook een beschrijving van Paulus’ eerste zendingsreis. Paulus’ tweede en derde reis worden beschreven in 15:36-19:20. De slothoofdstukken van het boek gaan over Paulus’ reis naar Jeruzalem, zijn arrestatie daar en zijn reis naar Rome. Er is sprake van een open einde: Paulus verkondigt het evangelie in Rome, maar het proces tegen hem, de reden waarom hij naar Rome ging, wordt niet beschreven.

Naar alle waarschijnlijkheid is Handelingen geschreven door dezelfde schrijver als het evangelie volgens Lucas. Net als in het evangelie vermeldt de schrijver in Handelingen zijn naam niet. Vanaf het eind van de tweede eeuw n.Chr. worden beide boeken aan Lucas toegeschreven. Op grond van een aantal passages uit het Nieuwe Testament wordt van hem gezegd dat hij arts was, en een metgezel van Paulus (Filemon 24; Kolossenzen 4:14). Omdat Handelingen het vervolg lijkt te zijn van het Lucas-evangelie, wordt het boek over het algemeen in dezelfde tijd als het evangelie gedateerd, tussen 80 en 100 n.Chr. De plaats van ontstaan is moeilijk vast te stellen, maar het is waarschijnlijk dat de schrijver buiten Palestina leefde.