Het Nieuwe Testament bevat drie brieven die aan Johannes worden toegeschreven. Deze brieven vertonen een grote overeenkomst in stijl en inhoud. Het is mogelijk dat de auteur van 2 en 3 Johannes dezelfde is als die van 1 Johannes, maar het materiaal is te summier om hierover zekerheid te verkrijgen. In ieder geval is het duidelijk dat de brieven afkomstig zijn uit dezelfde kring. 1 Johannes wordt traditioneel op naam van de evangelist Johannes gezet, hoewel in de tekst de naam van de schrijver ontbreekt. Er zijn grote overeenkomsten met het evangelie, maar er zijn ook grote verschillen aan te wijzen. De schrijver was in ieder geval vertrouwd met het gedachtegoed van het evangelie.

Een echte brief is 1 Johannes niet: een formele aanhef en een slotgroet ontbreken. Maar het geschrift is ook niet bedoeld als een algemeen traktaat voor heel het christendom, want de schrijver geeft er telkens weer blijk van zijn publiek te kennen: het gaat om een schrijven gericht aan een groep gemeenten waarvoor de auteur zich verantwoordelijk voelde.

Verdere info over de eerste brief van Johannes:

• Inhoud en kern van de brief»
• Relatie met het evangelie volgens Johannes»
• Datering»

In 1 Johannes wisselen vermaning en bemoediging enerzijds, en leerstellige gedeelten anderzijds elkaar af. Een duidelijke opbouw heeft het boek niet, de schrijver behandelt een aantal thema’s die ook in het evangelie van Johannes voorkomen: licht en duisternis, het kennen van God, de verhouding tot de wereld, waarheid en leugen, liefde en haat, eeuwig leven.

De kern van de brief is een waarschuwing tegen de verdeeldheid die in de gemeenten is ontstaan over de vraag of Jezus werkelijk mens is geweest. De ontkenning van Jezus’ menswording noemt de schrijver een dwaalleer waartegen de gelovigen zich moeten verzetten. De verkondigers van deze dwaalleer worden door hem antichristen (vijanden van Christus) en valse profeten genoemd. Jezus is immers, zo benadrukt hij, mens geweest door ‘water en bloed’ (5:6), dat wil zeggen in doop en in kruisdood.

Behalve duidelijke overeenkomsten in taal, stijl en inhoud tussen het evangelie volgens Johannes en 1 Johannes, zijn er ook verschillen. In het evangelie is Jezus het licht van de wereld, in 1 Johannes wordt dit van God gezegd. In het evangelie wordt met ‘begin’ naar de schepping van de wereld verwezen, in 1 Johannes naar het begin van de kerk. Maar toch blijft het evangelie volgens Johannes de theologische richtlijn die de aangeschreven gemeenten voorgehouden wordt.

Waarschijnlijk is de eerste brief van Johannes geschreven in Klein-Azië of Syrië aan het begin van de tweede eeuw.